VHSO - Ngày 4/12/2024, tại kỳ họp thứ 19 của Ủy ban Liên chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ Di sản văn hóa phi vật thể đang diễn ra ở Trung tâm hội nghị Conmebol, thủ đô Asunción, Cộng hòa Paraguay. Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam của Việt Nam đã chính thức được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là di sản văn hóa phi vật thể thứ 16 của Việt Nam và là di sản thứ hai tại vùng đất Nam Bộ trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại sau Đờn ca tài tử Nam Bộ (năm 2013) và cũng là lễ hội truyền thống đầu tiên của đất phương Nam được đón nhận vinh dự này.

Tượng Bà Chúa Xứ núi Sam tại Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam tọa lạc tại chân núi Sam, phường Núi Sam, thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang.

Kỳ họp thứ 19 của Ủy ban Liên chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ Di sản văn hóa phi vật thể diễn ra từ ngày 2/12 đến ngày 7/12/2024. Tại kỳ họp này, Ủy ban Liên chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ Di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO đánh giá 66 đề xuất đề cử ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Di sản Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam của Việt Nam là 1 trong tổng số 66 đề xuất được xem xét trong kỳ họp này.

Đoàn đại biểu Việt Nam tham dự kỳ họp lần thứ 19 của Ủy ban Liên chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể tại Paraguay.

Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam là lễ hội truyền thống được giữ gìn và thực hành qua nhiều thế hệ tại thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang. Lễ hội mang đậm nét văn hóa của cư dân vùng Tây Nam Bộ, thể hiện bản sắc và sự kế tục của cộng đồng người Kinh trong tiến trình giao lưu tiếp biến văn hóa với người Hoa, Khmer, Chăm. Năm 2014, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là một lễ hội văn hóa dân gian đáp ứng nhu cầu văn hóa xã hội, đời sống tinh thần của nhân dân. 

Đoàn đại biểu Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh tham dự kỳ họp lần thứ 19 của Ủy ban Liên chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể.

Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh là đơn vị tư vấn triển khai dự án xây dựng hồ sơ đề cử quốc gia “Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam” đệ trình UNESCO ghi danh tại Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Theo Uỷ ban Liên Chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, hồ sơ đề cử di sản văn hóa phi vật thể Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam của Việt Nam đáp ứng đầy đủ 05 tiêu chí gồm: Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam được cộng đồng người Kinh, Khmer, Chăm và Hoa tại thành phố Châu Đốc tổ chức; Di sản góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, bình đẳng giới, phát triển kinh tế toàn diện, cũng như thúc đẩy hành động bảo vệ bền vững môi trường và khí hậu, bảo vệ hòa bình và gắn kết xã hội; Nhà nước đã đề xuất các biện pháp bảo vệ, bao gồm các nỗ lực cùng với đại diện thành viên cộng đồng thực hành và trao truyền di sản, tận tâm truyền đạt kiến ​​thức liên quan về lễ hội cho con cháu trong gia đình và các thành viên trong cộng đồng; Hồ sơ đề cử đã thể hiện rõ vai trò của các cơ quan, các nghệ nhân và đại diện cộng đồng để xây dựng hồ sơ đề cử; Di sản được đưa vào Danh mục quốc gia Di sản văn hóa phi vật thể và Danh mục kiểm kê Di sản văn hóa phi vật thể của An Giang và của quốc gia trong Hệ thống thông tin quản lý di sản văn hoá phi vật thể do Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quản lý.

Bà Nancy Ovelar de Gorostiaga, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền và Đại biểu thường trực của Cộng hòa Paraguay tại UNESCO, Chủ trì Kỳ họp gõ búa thông qua hồ sơ Lễ Vía Bà Chúa Xứ núi Sam của Việt Nam ghi danh vào Danh sách Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại.

Lễ hội Bà Chúa Xứ (còn gọi là lễ Vía Bà Chúa Xứ) được tổ chức hàng năm bắt đầu từ đêm 23/4 đến 27/4 âm lịch tại Miếu Bà Chúa Xứ thuộc phường Núi Sam (trước là xã Vĩnh Tế), thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang. Lễ hội Bà Chúa Xứ núi Sam thực hiện các nghi thức truyền thống: Khai hội; Phục hiện rước tượng Bà từ đỉnh núi Sam xuống miếu thờ; Tắm Bà; Thỉnh sắc thần ông Thoại Ngọc Hầu và hai vị phu nhân; Túc yết; Xây chầu; Chánh tế và Hồi sắc. Việc UNESCO ghi danh Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại sẽ nâng cao ý thức của cộng đồng trong việc cùng tổ chức, quản lý và gìn giữ di sản chung, gắn kết cộng đồng các dân tộc ở Việt Nam; từ đó, nâng cao sự tôn trọng văn hóa trong việc thể hiện niềm khát vọng chung về cuộc sống an lành, mưa thuận gió hòa, nhân khang, vật thịnh.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao, Chủ tịch Uỷ ban Quốc gia UNESCO Việt Nam Nguyễn Minh Vũ (thứ 2 từ phải sang) và Bí thư Tỉnh ủy tỉnh An Giang Lê Hồng Quang (thứ 3 từ phải sang) phát biểu đáp từ và cam kết bảo vệ di sản sau khi UNESCO ghi danh.

Tính đến nay, UNESCO đã ghi danh 16 di sản văn hoá phi vật thể của Việt Nam vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, bao gồm: Nhã nhạc - Nhạc Cung đình Triều Nguyễn; Không gian văn hoá Cồng chiêng Tây Nguyên; Dân ca Quan họ Bắc Ninh; Hát Ca Trù; Hội Gióng ở Đền Phù Đổng và Đền Sóc; Hát Xoan Phú Thọ; Tín ngưỡng Thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ; Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ; Dân ca Ví, Dặm ở Nghệ Tĩnh; Nghi lễ và trò chơi Kéo co; Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt; Nghệ thuật Bài Chòi ở Trung Bộ; Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái; Nghệ thuật Xòe Thái; Nghệ thuật làm Gốm của người Chăm và Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam.

Hoàng Hải

BBT Website Trường Đại học Văn hóa TP. HCM

(Bài viết sử dụng thông tin và hình ảnh của Đoàn công tác Trường đang tham dự kỳ họp tại Paraguay)