VHSO - Chiều ngày 19/01, Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh (HCMUC) đã tổ chức Báo cáo chuyên đề khoa học với chủ đề “Biểu tượng nhìn từ bên trong” và “Tiến trình biểu tượng hóa trong xã hội loài người”. Chương trình do PGS.TS.GVCC Đinh Hồng Hải, Khoa Nhân học và Tôn giáo học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội trực tiếp báo cáo.
PGS.TS.GVCC Đinh Hồng Hải trình bày báo cáo chuyên đề “Biểu tượng nhìn từ bên trong” và “Tiến trình biểu tượng hóa trong xã hội loài người” mở ra cách tiếp cận biểu tượng học từ trải nghiệm nội tại và bối cảnh văn hóa - xã hội.
Hoạt động học thuật thu hút sự tham dự của đội ngũ giảng viên đang giảng dạy các học phần thuộc lĩnh vực văn hóa, các giảng viên, nhà nghiên cứu quan tâm đến các hướng tiếp cận liên ngành, cùng sinh viên các khoa Văn hóa và Truyền thông; Quản lý văn hóa, nghệ thuật; Di sản và Văn hóa dân tộc. Đây là dịp để giảng viên và sinh viên HCMUC tiếp cận những vấn đề lý luận cốt lõi của biểu tượng học trong mối liên hệ chặt chẽ với nhân học, tôn giáo học và nghiên cứu văn hóa đương đại.
PGS.TS Lâm Nhân, Hiệu trưởng HCMUC trao quà tri ân PGS.TS.GVCC Đinh Hồng Hải đã dành thời gian đến HCMUC chia sẻ những nội dung học thuật sâu sắc và giá trị.
Biểu tượng - không chỉ là “cái được nhìn thấy”
PGS.TS Đinh Hồng Hải, cho rằng biểu tượng không đơn thuần là những hình ảnh, ký hiệu hay vật thể mang ý nghĩa quy ước, mà trước hết là sản phẩm của trải nghiệm sống, của niềm tin, cảm xúc và thế giới quan bên trong con người. Theo ông, để hiểu đúng bản chất của biểu tượng, nhà nghiên cứu cần đi từ “bên trong”, tức là đi vào hệ giá trị, bối cảnh văn hóa - xã hội và chiều sâu tinh thần của cộng đồng đã sản sinh ra biểu tượng đó. Từ góc nhìn nhân học, biểu tượng được xem như một “ngôn ngữ đặc biệt”, phản ánh cách con người lý giải thế giới, tổ chức đời sống và truyền tải các giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ. Thông qua nhiều ví dụ phong phú liên quan đến tín ngưỡng dân gian, nghi lễ tôn giáo, nghệ thuật truyền thống và sinh hoạt văn hóa cộng đồng, PGS.TS Đinh Hồng Hải đã giúp người nghe nhận diện rõ hơn sự khác biệt giữa cách tiếp cận biểu tượng từ “bên ngoài”, thiên về mô tả hình thức với cách tiếp cận từ “bên trong”, chú trọng chiều sâu ý nghĩa và kinh nghiệm văn hóa.
Bà Huỳnh Ngọc Vân, Giám đốc Bảo tàng Áo Dài chia sẻ sự tâm đắc và hứng thú khi tham dự chương trình, đồng thời mong muốn đưa biểu tượng vào nghiên cứu, giảng dạy và hoạt động của bảo tàng.
Tiến trình biểu tượng hóa trong xã hội loài người
Ở chuyên đề “Tiến trình biểu tượng hóa trong xã hội loài người”, PGS.TS Đinh Hồng Hải tiếp tục mở rộng vấn đề bằng việc phác họa sự hình thành và phát triển của biểu tượng trong xã hội loài người. Theo đó, biểu tượng ra đời cùng với sự xuất hiện của con người có tư duy trừu tượng, đóng vai trò như một công cụ quan trọng để con người giao tiếp, ghi nhớ, truyền đạt tri thức và tổ chức đời sống xã hội. PGS.TS Đinh Hồng Hải chỉ ra rằng, trong xã hội, biểu tượng gắn chặt với tự nhiên, với các hiện tượng vũ trụ và niềm tin sơ khai. Khi xã hội phát triển, biểu tượng ngày càng trở nên đa dạng, phức tạp và mang tính hệ thống hơn, đặc biệt trong các nền văn minh lớn, tôn giáo thế giới và các thiết chế văn hóa - xã hội. Báo cáo cũng nhấn mạnh vai trò của biểu tượng trong việc kiến tạo bản sắc cá nhân và cộng đồng, duy trì ký ức tập thể và định hướng hành vi xã hội. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và giao lưu văn hóa mạnh mẽ hiện nay, việc hiểu đúng và sử dụng có trách nhiệm các biểu tượng văn hóa trở thành một yêu cầu quan trọng đối với những người làm công tác nghiên cứu, quản lý và sáng tạo văn hóa.
TS. Lê Thị Hồng Quyên, Phó Trưởng khoa Văn hóa và Truyền thông HCMUC trao đổi với diễn giả về tính ứng dụng của hai mô hình ký hiệu học và biểu tượng học của Ferdinand de Saussure và Charles Sanders Peirce.
Không gian đối thoại học thuật cởi mở
Sau phần trình bày của báo cáo viên, chương trình đã dành thời lượng đáng kể cho trao đổi, thảo luận giữa giảng viên, sinh viên với PGS.TS Đinh Hồng Hải. Nhiều câu hỏi tập trung vào khả năng vận dụng lý thuyết biểu tượng học trong nghiên cứu văn hóa Việt Nam, trong công tác bảo tàng, quản lý văn hóa, văn hóa học, cũng như trong giảng dạy các học phần chuyên ngành tại HCMUC. Không khí thảo luận diễn ra sôi nổi, thể hiện sự quan tâm của giảng viên và sinh viên đối với các vấn đề lý luận nền tảng, đồng thời cho thấy nhu cầu tiếp cận các phương pháp nghiên cứu hiện đại, mang tính liên ngành trong bối cảnh đổi mới giáo dục đại học hiện nay.
PGS.TS.GVCC Đinh Hồng Hải chụp ảnh lưu niệm, khép lại buổi báo cáo chuyên đề giàu giá trị học thuật.
Góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu
Báo cáo chuyên đề là một trong những hoạt động học thuật thiết thực của HCMUC nhằm tăng cường kết nối với các nhà khoa học uy tín, cập nhật tri thức mới và nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học. Thông qua chương trình, giảng viên và sinh viên HCMUC có thêm cơ sở lý luận và thực tiễn để tiếp cận các vấn đề văn hóa một cách sâu sắc, toàn diện và có hệ thống hơn. Hoạt động này không chỉ góp phần làm phong phú đời sống học thuật của HCMUC mà còn khẳng định vai trò của HCMUC trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, có nền tảng lý luận vững chắc và khả năng tư duy phản biện trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật và di sản.
Hoàng Hải
BBT Website Trường Đại học Văn hóa TP.HCM
